Eşrefoğlu Camii

Taş duvarlar içindeki ahşap harim

Eşrefoğlu Süleyman Bey camiyi 1296–99’da yaptırdı. Kâgir dış duvarların içinde ahşap tavanı taşıyan direk sıraları bulunur. Taş taçkapı, çini kaplı mihrap, oyma ahşap minber ve boyalı ahşap işçiliği çeşitli zanaat geleneklerini aynı yapıda birleştirir.^[1][2]

Harimin ahşap taşıyıcı sistemi yapının öneminin merkezindedir. Minber geçmeli kündekâri geleneğiyle bağlantılıyken mihrap çinileriyle öne çıkan farklı bir mimari öğedir. Ortadaki karlık ve onun kesin iklimlendirme işlevi üzerine anlatılar, yapının korunmasının tek açıklaması olarak değil mimari yorum olarak ele alınmalıdır.^[1][2][3]

Dünya Mirası ve yaşayan kullanım

UNESCO, camiyi 2023’te dört başka yapıyla birlikte “Anadolu’nun Orta Çağ Dönemi Ahşap Hipostil Camileri” adıyla tescil etti. Bu seri tescilde Beyşehir Camii, Dünya Mirası alanının bir bileşenidir. Daha önce geçici listede yer almıştı; geçerli tescil statüsü 2023 kararıdır.^[2]

Cami ibadet mekânı olarak kullanılmayı sürdürür. Çevresindeki Eşrefoğlu yapıları, sonraki onarımlar ve içinde bir dönem bulunan tarihî halı parçaları onun bağlamına dahildir. Bugünkü yapı hem Orta Çağ kaynağı hem de süregelen bakımın sonucudur.^[2][1][4]

Kitabeler ve yapım tarihi

İki kitabe caminin kronolojisini temellendirir. TDV, yapım evresiyle ilişkili bir kitabeyi 1296–97’ye, diğerini 1299–1300’e tarihler. Bu kanıt, camiyi daha erken bir Selçuklu hükümdarına bağlamaktan daha sağlamdır. Yapı Seyfeddin Süleyman Bey’in yeni beylik başkentinin parçasıydı ve vakfıyla ilişkiliydi.^[1][5]

Kurucunun türbesi külliyededir; kitabesi türbeyi 1301–02’ye tarihler, TDV’nin hanedan tarihi ise kurucunun ölümünü Ağustos 1302’ye yerleştirir. Müezzin mahfili 1574–75’e tarihlenen daha geç bir evredir. Çatı da yirminci yüzyılda değişti; 1941’deki çalışma ve 1956’daki bakır kaplama kaydedilir. Böylece bugünkü yapı Orta Çağ işçiliğiyle sonraki bakımı birlikte taşır.^[1][5]

Plan, minber ve mihrap

Anıtsal taş taçkapı, yedi sahına ayrılan ahşap çatılı harime açılır. Ahşap direkler ve boyalı tavan kirişleri mekânı düzenler; ortadaki açıklık ve karlık olarak kullanılan çukur planın ayırt edici öğeleridir. Yayınlarda direk sayıları farklı verildiği için kesin bir toplamdan çok düzeni açıklamak daha güvenlidir.^[1][2][3]

Ahşap minber kündekâri tekniğiyle kurulmuştur; kitabesi ustanın adını Îsâ olarak verir. Yüksek mihrap ise sırlı çini ve çini mozaik kullanır. Korunan bu ayrıntılar bir programdaki farklı atölye malzemelerini gösterir: geçmeli ahşap, boyalı kiriş, taş oyma ve seramik.^[1]

UNESCO tescilinin kapsamı

UNESCO’nun 2023 tarihli seri tescili beş Orta Çağ Anadolu ahşap direkli camisini bir araya getirir. Tescil bir yapı geleneğinin ve korunan bileşenlerin kültürel önemini tanır; Beyşehir kentinin tamamını Dünya Mirası alanı yapmaz. Havzadaki Eflatunpınar ayrı olarak Geçici Liste statüsündedir.^[2][6]