İçindekiler
Beyliğin yükselişi
Hanedan, Selçuklu döneminin sonundaki karışıklıkta Seyfeddin Süleyman Bey önderliğinde ortaya çıktı. Toprakları Beyşehir ve Seydişehir’i kapsadı; etkisi Anadolu beylikleri, Selçuklular ve İlhanlılar arasındaki mücadelelerde değişti. Beyşehir siyasal merkez oldu; surlar, dinî vakıflar ve ticaret yapılarıyla biçimlendi.[1][2]
Sefer adları ve tarihleri, Selçuklu’dan Osmanlı’ya tek çizgili geçiş olarak değil, Sait Kofoğlu’nun anlattığı değişen ittifaklarla birlikte okunmalıdır. Hanedanın kitabeleri, sikkeleri ve hayır kurumları otoritesinin maddi ve yazılı kanıtlarıdır.[1][3]
Sonu ve mirası
İlhanlı valisi Timurtaş, 1326’da kurucudan ayrı kişi olan Eşrefoğlu Süleyman Şah’ı (II. Süleyman Bey) öldürdü; beylik toparlanamadı. Topraklar, Hamîdoğulları ve Karamanoğulları dâhil başka güçlerin eline geçti. Cami ve çevresindeki külliye başkentin en önemli görünür mirasıdır.[1]
Eşrefoğlu Süleyman Bey vakfiyesi de anıtı yaşatan ekonomik düzenlemeleri kaydeder. Bu yazılı kanıt, savaşların ve hanedan tarihlerinin ötesinde beyliğin toplumsal ve kurumsal tarihini gösterir.[3]
Kurucu ve yeni başkent
Seyfeddin Süleyman 1270’ler ve 1280’lerin geç Selçuklu uç siyasetinde yükseldi. TDV, II. Mesud ile uzlaşmadan sonra merkezini Gorgorum’dan Beyşehir’e taşıdığını; kitabenin kale çalışmasını 1288’e tarihlendirdiğini bildirir. Buradaki unvan ve kentte basılan sikkeler, daha sonraki genel “bağımsızlık” anlatısından daha kesin otorite kanıtlarıdır.[1]
Hanedanın Selçuklu ve İlhanlı güçleriyle ilişkisi değişkendi. Süleyman komşularla savaştı, belirli anlarda üst hükümdarları da tanıdı. Kofoğlu olası bağımsızlık ilanını kurucunun 1302’deki ölümünden hemen önce, 1299 veya 1300’e yerleştirir. Dolayısıyla beyliğin yükselişi tek kuruluş töreni değil süreçti.[1][2]
Mehmed Bey ve son hükümdar
Süleyman’ın oğlu Mübârizüddin Mehmed Bey onun yerine geçti; Akşehir, Ilgın ve Bolvadin yönlerinde toprağı genişletti veya mücadele etti. Döneminde İlhanlı kumandanlarıyla hem çatışma hem tâbiyet görüldü. TDV, Mevlevi önder Ulu Ârif Çelebi’nin ziyaretlerini ve Mehmed ile oğlu Süleyman Şah’ın Mevleviliğe katıldığını da kaydeder; tarih savaşların ötesine açılır.[1]
Mehmed 1320’de öldü ve yerine hanedanın ikinci Süleyman’ı olan oğlu Süleyman Şah geçti. Timurtaş Beyşehir’e girip bu son hükümdarı 9 Ekim 1326’da öldürdü. Kurucu yaklaşık yirmi dört yıl önce ölmüştü. İki adı ayırmak beyliğin sonunun zaman çizgisini anlamak için zorunludur.[1]
Vakıf ve kent ekonomisi
Kurucu cami, hamam, çarşı yapıları, han, imaret ve türbe yaptırdı veya vakfetti. TDV vakıf varlıklarında iplik ve dokuma esnafıyla bağlantılı bedesteni, dükkânları ve iki değirmeni anlatır. Bu, dinî kullanım kadar kent gelirini de düzenleyen programdı: kira ve gelirler görevlilerle hizmetleri destekledi.[1][3]
Sikke, kitabe ve vakfiye farklı soruları yanıtlar. Sikke veya unvan siyasal iddiayı; yapı kitabesi belirli evrenin tarihini; vakıf belgesi kaynakları ve yararlanıcıları gösterir. Birlikte, Eşrefoğlu yönetimini yalnızca 1326’nın çarpıcı sonundan daha geniş anlatırlar.[1][3]
Kaynakça
- 1Sait Kofoğlu · Eşrefoğulları · TDV İslâm Ansiklopedisi · 1995
- 2Sait Kofoğlu · A Principality In Southwest Anatolia In The Post-Selçuk Era: Eşrefoğulları · SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi · 2009
- 3M. Akif Erdoğru · Eşrefoğlu Seyfeddin Süleyman Bey Camiinin Vakıfları · Tarih İncelemeleri Dergisi 6/1, pp. 91–108 · 1991