Kubadabad çinileri

Saraydan görüntüler

Kubadabad kazılarında yıldız ve haç biçimli çiniler, alçı süslemeler ve başka bezeli malzemeler ortaya çıktı. TDV; bağdaş kurmuş saray figürleri, av ve eğlence sahneleri, hayvanlar ve düşsel varlıkları; firuze, beyaz ve mor gibi renkleri anlatır. Yazıtlı çift başlı kartal, hükümranlıkla bağlantılı tanınmış imgeler arasındadır.^[1]

Birçok çini bugün Konya’daki Karatay Çini Eserleri Müzesi’ndedir. Müze nesneleri betimleri erişilebilir kılar; buluntu yerleri ve kalan duvar sıraları ise bezemenin odalarda nasıl kullanıldığını açıklar. Duvarından ayrılmış çini hem resmiyle hem mimari bağlamıyla yorumlanmalıdır.^[2]

Figürleri yorumlamak

Tek tek hükümdar portrelerine ilişkin bazı tanımlar, her çininin üzerine yazılmış kesin kimlikler değil yorumlardır. Program saray zevkine ve ustalıklı üretime kanıttır; saray hayatının bire bir resimli günlüğü değildir. Beyşehir halı parçalarıyla karşılaştırma, Orta Çağ sanatında farklı malzemeleri ve aktarım tarihlerini görünür kılar.^[2]

Kazıdaki çini bağlamları

Kubadabad kazıları sergilenmek üzere ayrılmış parçalardan fazlasını korur. Çeken ve Yavaş, Büyük Saray’da yerinde duran çinileri, duvar bezemesi yaklaşık 1,5–2 metreye ulaşan odayı anlatır. Hamamda turkuaz sırlı malzeme ile yıldız-haç duvar düzenine işaret eden haç biçimli parça bulunmuştur. Buluntu yerleri hangi yüzeylerin bezendiğini kurmaya yardım eder; düşmüş parçalar yine arkeolojik dikkatle yorumlanmalıdır.^[3]

Sarayda çinili döşemeler ve farklı bezeme evreleri de saptandı. Yazarlar hamamda farklı kotlardaki altıgen ve zikzak döşeme çinilerini, hiç değişmemiş tek iç mekân yerine zeminin yenilenmesi olasılığıyla tartışır. Bu fiziksel bağlam önemlidir; müze sergileri çoğunlukla tekil çiniyi özgün mimari sırasından ayırır.^[4]

Teknik ve imgeler

Bölüm yıldız ve haç biçimli çinilerde hem sıraltı hem lüster tekniği tanımlar. Figürler arasında hükümdarlık yazılı çift başlı kartallar, tavuslar, ağaçtaki kuşlar, balıklar, hayalî yaratıklar ve ellerinde kadeh ya da çiçek tutan insanlar bulunur. Saray, hayvan ve bitki imgelerini birleştiren bu çeşitlilik tek bir simgeye indirgenmemeli veya saraydaki her etkinliğin gerçek resmi sayılmamalıdır.^[5]

Mimari çinilerle birlikte bezeli tabak, kâse ve başka seramik kaplar da bulundu; bunların kullanımları farklıydı. Çeken ve Yavaş malzeme ile teknikteki yakınlığı belirtirken tabak, kâse ve vazoları ayrı tanımlar. Bu ayrım, kraliyet yapısının duvar ve döşemelerini anlatırken her bezeli parçanın aynı duvara ait olduğu yanılgısını önler.^[6]