İçindekiler
Mimari ve tarih
Belediye miras yayını 1365 tarihli kitabeyi kaydeder; mukarnas başlıklı ahşap direkleri ve bezeli ahşap öğeleri anlatır. Bu özellikler Eşrefoğlu Camii ile karşılaştırılabilir; fakat daha geç tarih Bayındır’ı Eşrefoğulları Beyliği’nin sona ermesinden sonraki farklı siyasal döneme yerleştirir.[1][2]
Tarihli kitabe, belirli yapı evresi için genel üslup benzerliğinden daha güçlü kanıttır. Cami, ahşap taşıyıcılı ibadet mimarisinin bölgede sürmesini ve yerel uyarlamasını gösterir.[1]
Kent dışındaki miras
Bayındır, Beyşehir’in Orta Çağ mimari mirasının kent merkezinin dışına uzandığını gösterir. Kırsal çevresi, göl çevresindeki yerleşimlerde ibadet ve yapım geleneklerinin nasıl yayıldığına ilişkin anlatıyı genişletir.[3]
Tarihli yapı
Doğu girişindeki Arapça kitabe H 767, yani M 1365 tarihini verir. Yaşar Erdemir’in mimari incelemesine göre kitabede yapıcı veya bani adı yoktur. Şeyh Muhyiddin Camii yerel adı sonraki yenilemeyle ilişkilidir; ilk yapıyı kimin yaptırdığını kanıtlamaz. Tarih de camiyi Eşrefoğulları hanedanının sonrasına yerleştirir.[4][2]
Cami Bayındır’da, Beyşehir kentinden yaklaşık yedi kilometre uzaktadır. Dıştan yaklaşık 17,10 × 17,15 metreyle kareye yakın plandadır. Doğu girişinde bezeli taş panoya işlenen kitabe vardır; batıda ikinci bir kapı daha sonra açılmıştır. Kısa, sekizgen taş minare batı yanında yükselir.[5][4]
Boyalı ahşap harim
Yuvarlak ve çokgen ahşap destek sıraları harimi beş sahına ayırır; orta sahın daha geniştir. Bazı direk başlıkları mukarnaslıdır; boyalı bitki ve yazı bezemesi kirişlere ve başka ahşap yüzeylere uzanır. Bu ayrıntılar Eşrefoğlu Camii ile karşılaştırmanın nedenini ikisine birden yalnızca “ahşap cami” demekten daha somut açıklar.[6]
Görülen bazı donatılar sonraki yenilemelerdir. Erdemir bugünkü ahşap mihrabı Çiftliközülü Hasan Usta’nın 1954 müdahalesine tarihler ve önceki bezeli alçı mihraptan parçaları kaydeder. Minber ile kadınlar mahfili de değişmiştir. Ziyaretçi böylece on dördüncü yüzyıl planı ve önemli ahşap işçiliğini daha geç onarımlarla birlikte görür.[7]
Bölgesel önemi
Daha sonraki araştırma Konya koruma kurulunun 1997 kararıyla kültür varlığı olarak korunduğunu bildirir. Bayındır, ahşap direkli cami ustalığının hanedan merkezi dışındaki köylerde nasıl sürdüğünü ve bu geleneği korurken ayakta kalan her yüzeyi ayrı tarihlendirmenin önemini gösterir.[8]
Kaynakça
- 1Beyşehir Belediyesi · Beyşehir Tarih ve Kültür Mirası · Beyşehir Belediyesi · s. 37–38
- 2Sait Kofoğlu · Eşrefoğulları · TDV İslâm Ansiklopedisi · 1995
- 3Beyşehir Belediyesi · Beyşehir Tarih ve Kültür Mirası · Beyşehir Belediyesi
- 4Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Yaşar Erdemir, “Beyşehir Yöresinde Eşrefoğlu Geleneğini Sürdüren Ahşap Camiler,” s. 153–154
- 5Beyşehir Belediyesi · Bayındır Camii · Beyşehir Belediyesi Gezi Rehberi
- 6Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Yaşar Erdemir, “Beyşehir Yöresinde Eşrefoğlu Geleneğini Sürdüren Ahşap Camiler,” s. 154–155
- 7Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Yaşar Erdemir, “Beyşehir Yöresinde Eşrefoğlu Geleneğini Sürdüren Ahşap Camiler,” s. 155–156
- 8Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Zehra Uslu Bülbül, “Beyşehir’in Bazı Köylerindeki/Mahallelerindeki Ahşap Süslemeli Tarihî Camiler ve Korunma Durumları,” s. 189–191