GÖL · MİRAS · YAŞAM
Beyşehir Ansiklopedisi / Madde

Beyşehir’in geleneksel evleri

Geç Osmanlı ve erken Cumhuriyet evleri, göl çevresindeki konut planlarını, ahşap işçiliğini, taş ve kerpiç kullanımını gösterir.

Mimari mirasTopluluklar ve kültürYakın dönem
İçindekiler

Belgelenmiş konut mirası

Osman Kunduracı ile Ahmet Yavuzyılmaz, Beyşehir’de sekiz evi plan, yapım ve süsleme özellikleriyle inceleyerek onları adsız “eski evler” olarak bırakmadı. Örneklerin bir bölümü, konut sokaklarının cami, hamam ve bedestenle buluştuğu Eşrefoğlu külliyesi yakınındaki İçerişehir’dedir. İncelenen grup seçilmiş bir örneklemdir; geçmişte var olmuş bütün evleri temsil etmez. Tarihlenebilen yapılar bu konut mirasını özellikle geç Osmanlı ve erken Cumhuriyet çevresine yerleştirir.[1]

Osman Çavuş Evi’nin kitabesi yapımını 1909–1910’a tarihler. Zemin kat ile üst yaşam katı, odaların açıldığı iç sofa çevresinde düzenlenmiştir. Araştırmacılar Fatma Çay Evi’ni bitişik, tarihli komşu evlerle karşılaştırarak on dokuzuncu yüzyıl sonu veya yirminci yüzyıl başına yerleştirir; bu tarih Fatma Çay Evi’nde yazılı değil, mimari bir çıkarımdır. 1934’te yapılan Şinasi Şimşek Evi ise yerel ahşap işçiliğini belgeleyen bir örnektir.[2]

Plan ve süsleme

İncelenen evlerde çoğunlukla zemin üzerine bir ya da iki kat, kalın kâgir duvarlar ve odalara açılan iç sofa görülür. Zemin kat ahır, depo veya işlik olarak; üst katlar yaşama alanı olarak kullanılabilirdi. Çıkmalar sofaya ışık ve yer kazandırırken genellikle yalın olan sokak cephelerini hareketlendirirdi. Bazılarında ahşap pencereler ve oyma kafesler vardır; başka örneklerin çıkmaları daha sonra sacla kaplanmıştır. Araştırma, tek bir zorunlu plan yerine evler arasındaki farklılıkları da gösterir.[3]

Süsleme çoğu kez iç mekânda yoğunlaşır: dolaplar, yüklükler, oda kapıları, çiçeklikler, boyalı veya oyma tavanlar bunlar arasındadır. Hacı Akif Evi’nde bitkisel kalemişi bulunan tavanlar, Hacı Ali Çiftçili Evi’nde süslü bir başoda belgelenmiştir. Bölgedeki yapı malzemeleriyle ilişkili olarak ahşap öne çıkar, fakat duvarlarda moloz taş ve toprak esaslı malzemeler de kullanılır. Bu ayrıntılar evleri Konya ve Batı Toros konut geleneğine bağlarken her birinin kendine özgü tarihini korur.[4]

Kerpiç ve göl çevresi

Nazım Koçu ile Latif Koçu, Beyşehir yöresindeki kerpiç yapımı incelemiştir. Killi toprak, saman ve suyla hazırlanan harç ahşap kalıplara dökülür, kurutulur; taş ve ahşapla birlikte kullanılır. Yöresel adlandırma büyük ana kerpiçleri daha küçük kuzu kerpiçlerden ayırır. Toprak duvarlar sıcaklık değişimini yavaşlatır, fakat nem, donma ve bakımsızlıktan zarar görebilir. Araştırmacılar göl çevresinden sağlanan kamışların dam yapımında kullanılmasını da kaydeder.[5]

Malzeme çalışması, ayakta kalan kerpiç evlerin özenli onarım ve güçlendirmesini önerir. Bu öneri, her eski toprak yapının depremde güvenli olduğu anlamına gelmez; sonuç yapım biçimine ve mevcut duruma bağlıdır. Ev incelemesi de terk edilme ve yıkımın gündelik mimari kaydını tehdit ettiğini vurgular. İki çalışma birlikte, korumanın oyma ayrıntılar kadar taşıyıcı sistemi, yağmur suyunu ve yapının kullanımını da ele alması gerektiğini gösterir. Hasırcılık aynı sulak alan bitkilerinin başka bir ev içi kullanımını açıklar.[6]

Ayrıca bakınız

Orta Çağ Beyşehir’iEşrefoğlu Külliyesi ve İçerişehirCami, çarşı, hamam, dinî yapılar ve surlar Beyşehir İçerişehir’de Orta Çağ kent çekirdeğini oluşturdu.TarihBeyşehirBeyşehir, Konya ilinde Beyşehir Gölü’nün güneydoğu kıyısında yer alan kent ve ilçedir.Topluluklar ve kültürBeyşehir ve çevresinde hasırcılıkGöl kıyısındaki bitkilerden hasır dokumak, sulak alanları ev ekonomisine ve kadınların toplumsal yaşamına bağladı.Yakın dönemErken Cumhuriyet döneminde Beyşehir kurumları1923–1960 arasında belediye hizmetleri, sağlık, adliye, dernekler ve iletişim ağları Beyşehir’i yeniden biçimlendirdi.

Kaynakça

  1. 1Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Osman Kunduracı ve Ahmet Yavuzyılmaz, “Beyşehir Evlerinden Örnekler,” ss. 199–200, 208–209
  2. 2Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Osman Kunduracı ve Ahmet Yavuzyılmaz, “Beyşehir Evlerinden Örnekler,” ss. 199–205
  3. 3Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Osman Kunduracı ve Ahmet Yavuzyılmaz, “Beyşehir Evlerinden Örnekler,” ss. 200–209
  4. 4Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Osman Kunduracı ve Ahmet Yavuzyılmaz, “Beyşehir Evlerinden Örnekler,” ss. 206–209
  5. 5Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Nazım Koçu ve Latif Koçu, “Beyşehir Yöresindeki Evlerde Kerpiç Malzemenin Kullanımı Özellikleri ve Sorunları,” ss. 233–241
  6. 6Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Nazım Koçu ve Latif Koçu, “Beyşehir Yöresindeki Evlerde Kerpiç Malzemenin Kullanımı Özellikleri ve Sorunları,” ss. 241–252; Osman Kunduracı ve Ahmet Yavuzyılmaz, “Beyşehir Evlerinden Örnekler,” ss. 208–209

Kategoriler