İçindekiler
Kazılar ve buluntular
Bölgesel tarihöncesi araştırmasına göre Erbaba, gölün doğu kıyısına yakın ve Beyşehir kentinden yaklaşık on kilometre uzaktadır. Jacques ve Louise Bordaz, höyüğü 1960’ların sonundan 1970’lere uzanan çalışmalarda inceledi. Raporları, tek yapım tarihli ayakta duran bir anıttan çok üst üste yerleşim katlarını, mimariyi, çanak çömleği ve taş aletleri anlatır.[1][2]
Alan, Beyşehir–Suğla havzasındaki Neolitik yerlerden biridir. Süberde ile kazılmış veya yüzeyde araştırılmış başka alanlar Erbaba’yı bölgesel ağ içinde değerlendirmeye yardım eder; buluntuların benzerliği bütün yerleşimlerin tam aynı tarihte kullanıldığı anlamına gelmez.[3][4]
Höyüğü okumak
Arkeologlar tekrarlanan yerleşimi tabakalardan, yapı izlerinden ve bağlamı bilinen nesnelerden çıkarır. Peyzajın daha sonraki kullanımı, bugünkü yollar ve şimdiki göl kıyısı Neolitik koşulların doğrudan kopyası değildir. Erbaba, havzanın Hitit anıtlarından ve Orta Çağ kentinden çok daha önceki yaşamını belgelediği için önemlidir.[1][3]
Konum, kazı ve tarihler
Ramazan Gündüz, Erbaba’yı Beyşehir kentinden yaklaşık on kilometre, gölün doğu kıyısından 1,5 kilometre uzakta konumlandırır. Höyük çevresinden yaklaşık dört metre yükselir ve yaklaşık 5.000 metrekare kaplar. Ralph Solecki 1963 yüzey araştırmasında kaydetti; Jacques Bordaz ile ekibi 1969–1978 arasında altı sezonda kazı yaparak höyüğün yaklaşık yüzde 22’sini açtı.[5]
Kazıcılar üç Neolitik tabaka ayırdı. Gündüz sonraki analizlerin III. tabakayı yaklaşık MÖ 6700–6400’e, I. tabakayı yaklaşık MÖ 6400–6000’e yerleştirdiğini bildirir. Bunlar arkeolojik evre aralıklarıdır; kesin kuruluş ve terk günleri değildir. Bildirilen tabakalar bu höyükte daha geç Tunç Çağı veya Orta Çağ yerleşmesi göstermez.[6]
Evler ve seramik gelenekleri
Yayımlanmış kazı planları, kısmen taş temelli, bitişik ve hücresel düzenli yapıları gösterir. Düzen Erbaba’yı Beyşehir–Suğla havzasında incelenen diğer Neolitik yerleşimlere bağlar; tarih ve korunma farkları yine de sürer. Taşlar ve oda planları alanı yalnızca taşınır nesneler için değil ev mimarisi için de kaynak yapar.[7]
Kazı raporları büyük çanak çömlek topluluğunu anlatır; sonraki araştırmalar bunu Çatalhöyük, Hacılar ve bölge höyüklerinin malzemesiyle karşılaştırdı. Daha erken III. tabaka biçimleri arasında koyu renkli, mineral katkılı pişirme kapları; daha geçte kırmızı astarlı S profilli çanaklar görülür. Bu tipolojik bağlar katları ve bölgesel ilişkileri sıralamaya yardım eder, yerleşimleri özdeş kılmaz.[7]
Bölgesel araştırma dizisi
Erbaba ile Süberde, havza araştırmalarının erken kazı dayanaklarıydı. Gündüz, 2020–21’de yenilenen tarihöncesi saha çalışmaları dâhil sonraki yüzey araştırmalarında başka Neolitik ve Kalkolitik alanların belirlendiğini kaydeder. Dolayısıyla Erbaba, Beyşehir yakınındaki tek erken yerleşim değil, daha geniş arkeolojik ağın iyi kazılmış noktasıdır.[8]
Kaynakça
- 1Jacques Bordaz · A Preliminary Report of the 1969 Excavations at Erbaba, a Neolithic Site near Beyşehir, Turkey · Türk Arkeoloji Dergisi · 1969
- 2Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Ramazan Gündüz, Prehistorik Dönemde Beyşehir ve Çevresi, s. 48–49
- 3Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Ramazan Gündüz, Prehistorik Dönemde Beyşehir ve Çevresi, s. 45–68
- 4Mehmet Kurt; Esra Atcı · Yazılı ve Arkeolojik Kaynaklar Işığında Orondeis Bölgesi’nin Tarihî Coğrafyası · Tarih Araştırmaları Dergisi 40/70, pp. 53–86 · 2021
- 5Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Ramazan Gündüz, “Prehistorik Dönemde Beyşehir ve Çevresi,” s. 48–49
- 6Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Ramazan Gündüz, “Prehistorik Dönemde Beyşehir ve Çevresi,” s. 49
- 7Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Ramazan Gündüz, “Prehistorik Dönemde Beyşehir ve Çevresi,” s. 49–50
- 8Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Ramazan Gündüz, “Prehistorik Dönemde Beyşehir ve Çevresi,” s. 47–49