İçindekiler
Erken Osmanlı verileri
TDV özeti Beyşehir kentinde 1507’de 269, 1518–24 arasında 337–378 ve 1584’te 603 hane kaydeder. Bunlar doğrudan kişi sayımı değil defter kategorileridir. Kaynak, on dokuzuncu yüzyıl mahallelerini de sıralayarak kentin Orta Çağ çekirdeğinin dışına gelişimini gösterir.[1]
Hane tahmini genel ölçeği düşündürebilir; ancak hane büyüklüğü değişirdi. Bu yüzden erken tarihler için kesin nüfus sayıları vermek yerine kayıtlı haneleri ve idarî bağlamlarını karşılaştırmak daha sorumludur.[1][2]
On dokuzuncu yüzyıl değişimi
Barış Taş ile İlker Yiğit kazanın on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısındaki nüfusunu; Hüseyin Muşmal’ın doktora çalışması 1790–1864 arasındaki toplumsal ve ekonomik hayatı inceler. Bu eserler kenti geniş kazadan ayırır, göç, yerleşim ve yerel ekonomik farklılaşmayı kaydeder.[2][3]
Hamidiye ve başka yeni mahallelerin kuruluşu bu sürecin parçasıdır. Çeçen ve İnguş muhacirlerin yerleşmesi, hem resmî kayıtlarda hem mezar taşlarında görülen tarih örneklerindendir.[1][4]
Defterler neyi sayar?
Nüfus tarihi, sayılan birimi belirlemekle başlar. Muşmal’ın kent merkezi çalışması 1507 defterinde 269 hane, 1584’te 603 hane bildirir. Bunlar tek tek kişiler değil kayıtlı hanelerdir; varsayılan hane büyüklüğüyle çarpılınca elde edilen sonuç sayım değil tahmindir. Taş ve Yiğit de kazanın köylerini kent merkezinden ayırır; farklı vergi ve nüfus defterlerinin tek, kesintisiz bir dizi olarak birleştirilemeyeceğini belirtir.[5][6]
1830–31 sayımı erkekleri, 1844 temettüat verileri ise vergilendirilen haneleri ve mal varlığını kaydetti. Bunlardan toplam nüfus çıkarılırsa yöntem belirtilmelidir. Muşmal, 1844 için kent merkezinde 395 hane ve kaydedilmiş 911 erkek verir; erkek sayısını ikiyle çarparak yaklaşık 1.822 kişi tahmin eder. Bu tahmin doğrudan sayılmış toplam gibi sunulmamalıdır.[7]
Mahalleler ve göç
Merkezin mahalle adları ve sınırları da değişti. On altıncı yüzyıl kayıtlarındaki dağılım, 1844 mali defterinin dört geniş mahalle grubundan farklıdır. Yirminci yüzyıl başındaki Çeçen ve İnguş muhacirlerin gelişinin ardından Hamidiye mahallesi kuruldu. Dolayısıyla mahalle tablosundaki değişim yalnız doğum ve ölümleri değil idari gruplamayı veya yeni bir mahalleyi de yansıtabilir.[8][9]
Muşmal on dokuzuncu yüzyıldaki hastalıkları, bataklıkların kurutulmasını, göçü ve daha sonra büyük şehirlere yönelişi de tartışır. Bunlar nüfus değişiminin bağlamı olabilir; fakat tek tek defter toplamları her nedenin payını sayısal olarak belirlemez. Göl taşkınları ile su yönetimi tarihi, yerleşilen kıyı alanını biçimlendirdiği için bu anlatıyla ilişkilidir.[10]
Kaynakça
- 1M. Akif Erdoğru · Beyşehir - TDV İslâm Ansiklopedisi · Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi · 1992
- 2Barış Taş, İlker Yiğit · Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Beyşehir Kazası’nda Nüfus · Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi
- 3Hüseyin Muşmal · XIX. Yüzyılın İlk Yarısında Beyşehir ve Çevresinin Sosyal ve Ekonomik Yapısı (1790-1864) · Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi · 2005
- 4Hüseyin Muşmal; Mustafa Çetinaslan · Beyşehir İlçe Merkezindeki Çeçen-İnguş Muhacirlerine Ait Mezar Taşları · Tarih Okulu Dergisi (TOD) · 2013
- 5Hüseyin Muşmal · Eşrefoğulları’ndan Günümüze Beyşehir Kent Merkezi’nin Demografik Gelişimi · Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (SUTAD) · Hüseyin Muşmal, Eşrefoğulları’ndan Günümüze Beyşehir Kent Merkezi’nin Demografik Gelişimi, SUTAD 42 (2017), s. 383–386
- 6Barış Taş, İlker Yiğit · Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Beyşehir Kazası’nda Nüfus · Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi · Taş ve Yiğit, Beyşehir Kazasında Nüfus, s. 489–500
- 7Hüseyin Muşmal · Eşrefoğulları’ndan Günümüze Beyşehir Kent Merkezi’nin Demografik Gelişimi · Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (SUTAD) · Muşmal, s. 385–389
- 8Hüseyin Muşmal · Eşrefoğulları’ndan Günümüze Beyşehir Kent Merkezi’nin Demografik Gelişimi · Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (SUTAD) · Muşmal, s. 383–384
- 9Hüseyin Muşmal; Mustafa Çetinaslan · Beyşehir İlçe Merkezindeki Çeçen-İnguş Muhacirlerine Ait Mezar Taşları · Tarih Okulu Dergisi (TOD) · 2013 · Muşmal ve Çetinaslan, s. 424–426
- 10Hüseyin Muşmal · Eşrefoğulları’ndan Günümüze Beyşehir Kent Merkezi’nin Demografik Gelişimi · Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (SUTAD) · Muşmal, s. 390–393