İçindekiler
Derlemenin gösterdikleri
Oktay Nar’ın bölümü düğün ve kına gecelerinde söylenen türkülerle sevgi, acı veya memleket üzerine bireysel söylenenleri ayırır. Ayrıntılı tören örneği, bugün Hüyük ilçesinde bulunan ve Beyşehir’le kültürel bağı süren Kıreli’dir. Nar, âdetlerle türkülerin köyden köye değiştiğini ve verdiği örneklerin bütün yerleşimleri kapsamadığını açıkça belirtir. Dolayısıyla bölüm Beyşehir türküleri için resmî ya da eksiksiz bir liste değil, repertuar ve icra bağlamı belgesidir.[1]
Nar kaynak kişiler arasında Kıreli’den Nazife Nar, İsmail Özdoğan ve Şenay Akdağ’ı sayar; kaynakça görüşmeleri Ocak 2021’e tarihler. Basılı sözler ezgiyi, hızı, hareketi ve topluluğun karşılığını bütünüyle taşıyamaz. Öte yandan yöresel söyleyişin yazılması, standartlaştırılmış imlada kaybolacak ağız biçimlerini korur. İcracıyı, yeri ve tarihi birlikte vermek, bir yerel icrayı Anadolu’da geniş çevrelerce bilinen türküyle karşılaştırırken önem kazanır.[2]
Düğün akışı içinde müzik
Nar, Kıreli’de üç güne yayılan bir düğün akışı anlatır. İlk akşam gelin bir yakınının veya arkadaşının evinde kalır; genç kadınlar farklı ezgilerle oynanan oyunlar için toplanır. Bölüm Köşeyi Dolaştı, Çevrilme, Şipleme ve Sektirme gibi oyunları sayar; adımları, eşli hareketi ve kaşıkla oynamayı açıklar. Sonraki günlerde damat evinden gelenler, gelin için hazırlanan kıyafet ve al örtü ile evler arasındaki yürüyüşe eşlik eden türküler yer alır.[3]
Kına gecesi türküleri gelinin ailesinden ayrılışını yeni evdeki sevinçle birlikte işler. Nar, hasret, anne babanın üzüntüsü, öğüt, armağan ve damadın sorumluluğu gibi konuları saptar. Türkünün anlamı kısmen ne zaman ve kim tarafından söylendiğine bağlıdır; tek başına yazılı söz, gelinin, yakınlarının ve çalgıcıların yerini göstermez. Müzik, tören akışıyla birlikte incelenmelidir.[4]
Tören dışındaki sesler
Bölüm Gündoğdu ve başka yerleşimlerle ilişkili; doğulan yer, ayrılık, sevgi ve kayıp konulu örnekler de verir. Bazıları Nar’ın Kıreli görüşmelerinden değil, daha önceki derlemelerden gelir; kaynak zinciri atıfta görünür kalmalıdır. Bir türkünün bir yerde sevilmesi, mutlaka orada bestelendiği anlamına gelmez. Adı bilinen icracı da daha eski bir türküyü aktarabilir. Bu ayrımlar sözlü geleneğe dayanaksız tek bir yazar veya çıkış yeri atamayı önler.[5]
Nar, yaygın türkülerle yerel örneklerin yan yana söylendiği sonucuna varır ve icra ortamları kaybolmadan yeni kayıtlar yapılmasını ister. Türküler yöre ağzını, göçü ve yere bağlılığı da aydınlatır. Ansiklopedik anlatı, uzun türkü sözlerini yeniden basmadan konuları, icracıları ve törenleri açıklayabilir. 2021 görüşmesini uygulamanın bugün değişmeden sürdüğünün kanıtı saymamak gerekir; ezgi ve icra tarihini tamamlamak için ses kayıtları ile başka köylerde yeni araştırmalar gereklidir.[6]
Kaynakça
- 1Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Oktay Nar, “Beyşehir ve Yöresi Türkü Söyleme Geleneği,” s. 767–769
- 2Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Oktay Nar, “Beyşehir ve Yöresi Türkü Söyleme Geleneği,” s. 769–780, kaynak kişiler
- 3Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Oktay Nar, “Beyşehir ve Yöresi Türkü Söyleme Geleneği,” s. 769–773
- 4Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Oktay Nar, “Beyşehir ve Yöresi Türkü Söyleme Geleneği,” s. 771–776, 778–779
- 5Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Oktay Nar, “Beyşehir ve Yöresi Türkü Söyleme Geleneği,” s. 776–779
- 6Hüseyin Muşmal (ed.) · Beyşehir Araştırmaları: Tarih, Kültür, Sanat, Turizm, Sanayi ve Ticaret Şehri Beyşehir · Palet Yayınları · 2021 · Oktay Nar, “Beyşehir ve Yöresi Türkü Söyleme Geleneği,” s. 778–780